Non frogatzen baitigute Axular ere erratzen zela

Liburuak, liburuak... Guk ere Axulari sinetsi genion, eta hura ere fidatu zitzaion irakurri zituen liburuei, eta... Gero, hau! Alegia, hobe dugula geure begiz ikusi eta ikasi, ezen ez (beti) liburuz ikasi.

Zer da, eta Urdazubiko maisu handiak konparazione txit aldrebes eta baldartzat erabili zuela sagarroi edo trikuaren erditzea. Kumeen arantzek ziztatu beldurrez erditzearen gibelatzea edo atzeratzea, luzamendutan ibiltzea, berdindu nahi izan zuela konbertitzearen gibelatzearekin: zenbat eta gehiago geroratu sagarroiak erditzea, hainbat zorrotzago kumeen arantzak; zenbat eta gehiago geroko gerotan utzi konbertitzea, hainbat okerrago.

Naturak eta sagarroiak gehiago jakinki, ordea, Axularrek berak baino. Ederki aski erakutsi digu Aurelia Arkotxak gaurko Berrian.

(Nik bezala lapurtarrarenak irakurtzeko jaidura ez duenari beharbada oharkabean pasatuko zitzaion Mimits izenburua, eta horregatik egin dut batez ere ohartxo hau.)

servido por igorringo 3 comentarios compártelo

Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo

Ez naiz ni mintzo, ez (ohartuta egongo zarete): Iñaki Segurola da, argitara berri duen saiakeran (Alberdania, 2005).

Zatitxo batzuk bakarrik irakurri ditut oraindik, eta behin Zestoako bainuetxean hartu nuen zurrusta-masajea ekarri dit gogora: hori da hori hitz-zurrusta, gogoeta-zurrusta, gihar eta neurona guztiak dantzan jartzeko modukoa! Aldika zakar samar jorik ere, osasungarria, dudarik gabe. Zuei ere gustatuko zaizuelakoan nago. Hau da azken testua:

EGURALDIAZ: ZERTAZ BESTELA? Bizi erdia euskarazko testuei begira daraman honek deklaratzen du ezen joan deneko urte mordoan euskaraz irakurri duen esaldirik politena, edo ederrena, edo onena, edo gustagarriena... edo ez dakit ze hitzekin esan, honako hauxe dela: "Kosta laino txepel batzuk agertuko dira, nora mugitu asmatu ezinik". □□ Esaldia —merezi du aitorpen publiko bat— Joxe Landarena da, eta Egin egunkarian agertu zen 1998ko San Juan bezperan; egun seinalatu horretan egin behar zuen eguraldiaren iragarpena zen, eta ez naiz oroitzen laino txepelik agertu ote zen kostatik eta ezta asmatu ezinaren nagiak uxatu eta azkenerako norabait mugitzen asmatu zuten ere. Horixe da gutxiena. Axola duena da Joxe Landak ez duela literaturarik egiten, ez duela idazten idazten dutenek idazten duten bezala, eta hala eginen balu, nekez aterako litzaioke horrelako alerik, gainera. Hamar hitz horien (eta batik bat azken lauen) aparteko grazia sano hori beste iturri batetik dator, beheragoko maila batetik, hau da, barrenagotik: erdara (eta kultura) gutxiko jende argiaren mintzotik; hizkuntzaren egile bezainbat desegile direnen ganbara ezin hustuzkotik.

Horren segida-segidan, liburuari izenburua ematen dion esaldiaren azalpena dator, burutzeko:

Eguraldiari begira bizi gara, denboraren tximistatik ihesi. Hartara lerratzen zaigu mihia gutxiena uste dugunean. Eguraldia eta bizi-beharra elkarrekin lotuak ageri zaizkigu baserriko berri batere ez dakigunoi ere, eta arrazoia da eguraldi narratxa, eguraldi muxiña, edo ustela, edo zaztarra egiten duela beti hiltzeko, grazia gutxiko eguraldia beti; ona bai noiz edo noiz, baina eder sano zoragarririk ez sekula. Badaki hiltzeko hotzak egiten neguan, baina hiltzeko girorik ez du egundo egiten, ez da ezagutu holakorik eguzkiaren azpian. Aitzakiarik gabeko eguraldiak ere ez daki hiltzeko arrazoirik ematen. Egongiro egongo da, edo sutondo giro, edo ibilgiro, baina hilgiro ez, zerraldo girorik ez, mundua mundu hau denetik. Horregatik bizi gara eguraldiari begira, eguraldiaren eta bizi-beharraren hotz-beroen azpian. Gaur-ere-ezka. Eta eguraldirik gabeko ametsetan bakarrik ibiltzen gara herio garbiz; huraxe da oroitzeko moduko heriotza bakarra. □□ Joxe Landaren graziaren laurdenik ere gabe, hementxe doa nire iragarpena, nahi zenukeen aldi oro (liburua zabaltzen lanik hartu gabe gainera) irakur baitzenezake: □□ Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo.

servido por igorringo 5 comentarios compártelo

Berriaketan

Barkatuko didazue akatsa, baina horixe esan nahi dut: Berriako kontutxo batzuk ekarri nahi ditut gaur hona, berriaketan aritu pittin bat.

Zutabe polita Uxue Apaolazak 7. orrian: Gazte tontoak. Bat nator guztiz berarekin; zutabearen ironia gordinarekin, alegia.

Heltzen garenean, erresidentziatan usteltzen utziko ditugu agian ezjakinak, telebista jaleak eta kontsumista hutsak garela esaten digutenak; orain berrogei bat urte dituzten eta, asko irakurri duten ez dakit, baina zer irakurri behar den eta zein izen esan behar den ederki dakiten intelektual estatistiko eta idazle sasi-soziologo guztiak.

Horrelaxe amaitzen da. Baina irakur ezazue osorik, irakurri. Barrurago, Tartea gehigarrian, Unai Elorriagari egin dion elkarrizketaren sarreran, honela dio Nekane Gonzalezek, egongela deskribatu eta itaunekin hasterakoan:

Margoak eta hitzek bat egiten duten espazioan, algortarrak ezti koloreko begiekin erantzun die galderei.

Nik, lesakarrek bezala, Beti Gazte izan nahi dut. Eta, beratarrena bezala, Gure Txokoa izan dadila hau. Eta, debarrek bezala, Hamaikak Bat egin dezagula (zenbat gara oraingoz, zazpi?). Ongi etorri, Jozulin eta Ramon.

servido por igorringo sin comentarios compártelo

Gozatzeko gogoa

Probatxo bat egin dut Google bilagailuarekin: gozatzeko gogoa zenbat aldiz aurkitzen ote duen. Emaitza, oso laburra, eta motza (bizk.): sei agerpen baino ez. Itxaron, itxaron... Jakina! Gaizki egin dut, adjektibodunak ere bilatu beharko ditut, hau da, gozatzeko gogo solik jarri beharko dut kakotx artean... Bai zera! Beste bat baino ez. Zazpi bider ageri da Interneteko euskal testuetan go-goa, gozatzeko gogoa. Zazpi aldiz bakarrik. Zerbaiten adierazgarri?

Zer? Zorongo honi zer aldikada bitxik eman ote dio gaur halako ikerketa zozo-linguistikoetan hasteko? Kukuak oker jo ote dio?

Aski erraza da. Blogari estimatu baten testuan gogoa sexuaz gozatzeko irakurri dut, eta hortik hasi da dena. Arraioa! "Go-gorra da gero, honek go-oglera jotzen (go-tzen?) du (go-goa) go-ititzen zaionean!", esango du zuetakoren batek... Ez, ez... Zaudete lasai. Ez noa hortik.

Linguistikoa da kontua. Pentsaketan hasi naiz, nik beti sexuaz gozatzeko gogoa esango nukeela, ez nukeela testuan aurkitu dudan ordena horretan esango. Eta ez nauela betetzen azken aldian sumatu dudan joera horrek, aditza albait aurreratzeko irizpidearen haritik zernahi-nolanahi aurreratze horrek, sintagma-buru guztiak osagarriaren aurretik emate horrek... Ohartxoa baino ez da, e!

Izan ere, begira: erraz komunikatzearen mesedetan egiten den aukera da (hitz) gakoak aurreratze hori, ezta? Alegia, gogo da hor burua, eta hari itsatsirik doa osagarria. Baina..., haria hainbat modutan harilkatzen da testuetan ere, eta korapiloa zerk sortzen duen ere ezin da hain erraz epaitu beti: osagarriak eramaten du gakora errazenik behin baino gehiagotan... Adibide argiagorik nekez aurki liteke, gainera, esku artean dugun hau baino: zerk egiten du tira gehiago, gogo hitzak ala sexu hitzak? Zerk bultzatzen du gehiago aurrera?

Gogoa, gozatzeko gogoa, hurrenkera horretan da niretzat eraginkorrena. Ez baitira gauza bera, nire iritzian, 'Gozatzeko gogoa' Googlen eta Googlen gozatzeko gogoa.

Go-rrin-go samarra izaki ni!

Go!

(=Jo?)

servido por igorringo 2 comentarios compártelo

Kukuprakak

Argazki hau eta beste argazki eder asko daukazue Mikel Tapia Arriadaren Naturaren irudiak webgune ederrean.
Landare honen izen zientifikoa digitalis purpurea da, eta euskaraz kukupraka(k) esaten zaio. Argazki eta informazio gehiago ikus dezakezue gune honetako landareen gidan, zehazki orri honetan, beste webgune honetan (landareari itxura ongi hartzen zaio hor), eta foro honetan. Bestalde, mendiei buruzko webgune bikain honetan ere bada argazki bat, Izu mendia bilatuz gero ikus dezakezuena (Nafarroan, Gipuzkoako mugatik gertu).

Medikuntzan erabiltzen dute, nonbait, kukupraka lorea, baina norberak ezin esperimenturik egin, toxikoa baita neurri batetik gora, hilgarri ere izateraino! Aipatzen dute sendabelarrei buruzko Elhuyaren aldizkari honetan.

Larunbatean mendi-bueltaxka bat egin nuen, eta, kukuprakak ez ezik, suge bat ere ikusi nuen (aspaldiko partez), eta sasoiko lehenbiziko onddoa harrapatu (bareek kapelaren laurdena baino ez zidaten utzi; haiek ere nik bezainbesteko irrika izango zuten!). Onddoez ari garela, ea niri adina gustatzen zaizkizuen webgune hau eta hau. Ez esan ez dela ederra, adibidez, onddo zuri honen argazkia, hemen ezkerrean boletus edulis sakatuta ikus daitekeena.

servido por igorringo 4 comentarios compártelo

Zenbat gara?

Lau? Bat? Hiru? Bost? Zazpi? Zer egiten dugu? Zer egingo dugu? Zein itxura gustatzen zaizue gehien, orain arte erabili ditudanetatik? Konturatuko zineten hainbat aldiz aldatu dudala. Aurrekoak iraun dit gehien. Polita iruditzen zait hura, baina gaur berriz ere aldatzeko gogoa izan dut; ez dakit, pixka bat soilagoa baina argiagoa dela uste dut hau.

Zuei ari natzaizue, Gatzola eta Extari. Zuek tarteka kasu egiten didazuela, horixe baino ez dakit. Joxe Aranzabalek ere kiku bat egin zuen; ez dakit geroztik ibili den. Gainerakoan, nik lagunen sailean jarritako Conflicto blogaren egileak ere jarriak gaitu berean, eta ez dakit handik hona beste inor agertu ote den.

Tresna polita da oso esku artean dugun hau. Denborapasa ederra ere bai, onerako eta txarrerako. Nik, esan nuen bezala, probatxoa egiteko tentazioa izan nuen, eta hasteak berak gero nola-hala jarraitzera behartu nau. Orain arte behintzat.

Hemendik aitzina? Ez dakit. Bakarren batek zuzenean postaz idatzi nahi badit, igorringo abildua xasamail puntu comera idatz dezake (eta uste dut orduan ez nukeela eragozpenik izango nor naizen esateko...). Zuen berrien zain, beraz. Asteburu on!

Zeozer berri ekartzeko, argazki-asmakizun erraz bat jarriko dizuet. Horren egilea bai, ni neu naiz. Ez da beste munduko gauza, baina nik egindako txarrena behintzat ez da eta...

servido por igorringo 6 comentarios compártelo

Xalbadorrek semeari

Anitz bertso eta kanta ezagun baditu Fernando Aire Xalbador bertsolari urepeldarrak (1920-1976). Ezagunak, bai bertsolari edo bertsozaleei esker, bai abeslariei esker. Hona adibide batzuk:

- Herria eta hizkuntza (Mikel Laboa)
- Esperantzarik gabeko amodioa (Txomin Artola)
- Primaderari (Erramun Martikorena)

Bestalde, Xalbador bera kantugai bihurtu zuen Xabier Lete olerkari eta kantariak Xalbadorren heriotzean abesti hunkigarrian (Urepeleko artzaina izenez ezagunagoa, beharbada).

Nik, hemen, hain ezaguna ez den Xalbadorren bertso-sorta batetik nahi nuke pare bat aldatu. Berriz argitaratu duten Odolaren mintzoa liburutik hartu dut (Auspoa eta Gipuzkoako Foru Aldundia, 2004).

Semeari paratuak dira bertsook, Mixel semeari. Ameriketan zen Mixel, baina ustez laster itzuli eta etxean plantatzekoa. Halako batean, ordea, kezka sortu zitzaion aitari, ikusten denez, etorrera gibelatzen ari zela eta. Honela diotso:

(...)
-7-
Lau haurridetarikan hi haiz hautatua
etxeko nagusitzan hik daukak eskua;
denek utzia ditek hiretzat lekua;
kontsidera dezakan jina duk ordua
hemengo lemazaintzat hihauren burua.

(...)

-10-
Bainan ez nikek nahi, o seme maitea,
desafia dezakan kontraka haizea:
sort etxearen karga bortxarat hartzea;
hobe baituk hi baino etxea galtzea,
nahiz tristea izan gure zahartzea.

(...)

Iruzkinak, zuen esku. Letek esandakoa gogoratu besterik ez dut nik egingo: "Adiskide bat bazen, orotan bihozbera, poesiaren hegoek, sentimentuzko bertsoek, antzaldatzen zutena." (Xabier Lete, Xalbadorren heriotzean).

servido por igorringo 1 comentario compártelo

Webo eta Kameni

Pierre Achille Webo eta Carlos Idriss Kameni. Futbolariak dira biak, kamerundarrak, eta Espainiako Ligan ari dira. Kameni atezaina da, Bartzelonako Espanyol taldekoa, eta Webo, berriz, aurrelaria, Iruñeko Osasuna taldekoa.

Makina bat arazo izan bide dute aurten, Espainiako zelaietan, bi hauek eta beste hainbat jokalari beltzek (Osasunan bertan ere bada beste bat: Morales uruguaiarra). Esatekoak ez direnak entzun behar izan dituzte, zoritxarrez, zenbait jenderen arrazakeria dela medio.

Bada, joan den igandean, Iruñean jokatu zuten Osasunak eta Espanyolek, eta partida amaitzean besarkatu egin omen ziren Kameni eta Webo (herrikide, selekziokide eta lagun), jendeak "Kameni, Kameni" oihukatzen zuen bitartean (Webo maite dutela erakutsia dute lehenago ere).

Ez dute erraza izan dauden tokira iristea. Kameni bizpahiru urtez egon da Frantziako Ligan, ia batere jokatu gabe, eta aurten nabarmendu ditu bere dohain guztiak, Lotina entrenatzaile bizkaitarrak aukera eta konfiantza emanik (Iruñean oso oroitzapen ona utzitako entrenatzailea, bidenabar esateko). Webo bera ere une zailak pasatutakoa da Iruñean, duela pare bat urte ia-ia fitxarik gabe ere utzi baitzuten; orain, aurrelari kementsu eta eraginkorra da, eta etorkizun handia du, gaztea baita oso.

Webo eta Kameni, Kameni eta Webo. Jokalari kuttunak ditut biak ala biak. Giza baliorik onentsuenetako batzuen erakusgarri. Seguru nago hunkitu egingo nintzatekeela igandean besarkaturik ikusi banitu. Inongo argazkitan ere ez dut, ordea, irudi hori aurkitu. Ez dakit zergatik.

servido por igorringo sin comentarios compártelo